1929 KRİZİ

KARA PERŞEMBE/1929 KRİZİ

24 Ekim 1929 Perşembe…
ABD’de borsanın dibe vurduğu tarihi gün.
Tarihi gün diyorum.
Çünkü dünya ticareti %65 oranında gerilemeye başlıyor.
O zamana kadar görülen krizlerde  bu oran hiçbir zaman %7’nin altına düşmemiş.
Bu durum gerçekten 1929 krizinin hangi boyutlarda dünyanın kapısını çaldığının güçlü bir kanıtını oluşturuyor.

****

Herkes  hisse senetlerini elinden çıkarmak için adeta bir yarışın içine giriyor.
Bir anda Dow Jones’un sanayi ortalaması endeksi 328’den 230’a düşüyor.
Bu süreçte 4000 banka batıyor…
ABD’de de bir anda binlerce insan mal varlığını kaybediyor.
Dahası insanlar resmen açlığa sürükleniyor.
Sebze ve meyve yetiştirerek yaşamlarını sürdürmek zorunda kalıyorlar.
Piyasalarda  bir anda para yok oluyor.
Takas ekonomisine geçiliyor.
Birçok kişi maddi varlıkları ile birlikte sosyal konumlarını da yitiriyor.
Ruh çöküntüsü büyük boyutlara ulaşıyor.
1929 Dünya ekonomi krizinin etkileri II.Dünya Savaşı’na kadar yaklaşık 10 yıl sürüyor.
Avrupa’da faşist rejimlere rağbet artarken,demokrasi güç kaybına uğruyor.

****

Bazı iktisatçıların Büyük Dünya Bunalımı dediği bu krizde 50 milyon kişi işsiz kalıyor.
Yeryüzündeki toplam üretimde %42 azalma görülüyor.
İyi de bu kriz neden Amerika’da patlak veriyor.
Burası çok önemli….
ABD’de başkan Hoover dönemi var.
Sınırsız sorumsuz bir liberal ekonomi anlayışı hakim.
Kriz başladığında da başkan ,ekonomiye devletin müdahale etmesini istemiyor.
Bunun ABD’de toplumsal alanda faturası yüksek oluyor.
Başkan Hoover ekonomiye müdahale ettiğinde zamandan çoktan geçmiş oluyor.
Devlet harcamalarının kısılması,vergilerin artırılması işsizliğe ortam hazırlıyor.
Bu da fiyatların düşmesine rağmen insanların satın alma gücünün azalmasına yol açıyor.
Başkan Hoover aynı zamanda ,altına bağlı olmayan para basma usulünü reddederek sıkı bir para politikası izlemeye başlıyor
Piyasa  para bulunmayınca ekonomik faaliyetlerini duruyor.
İzlenen politika reel sektörün küçülmesine yol açıyor.
İşsizlik bir anda çığ gibi büyümeye başlıyor.

****

1929 Dünya Ekonomik Krizi Türkiye’yi etkilemiş midir?
Türkiye’nin kalkınabilmesi için bu yıllarda ihracat ve ithalatını artırmak zorundaydı.
Bunun içinde 1933’ten itibaren kliring ve takas sistemini uyguladı.
Bütün ülkelerle kliring ve takas anlaşmaları imzaladı.
Bu usul;” malımızı alanın malını alma “ilkesine dayanmaktaydı.
Yani ithalat ihracata bağlandığından ihracat teşvik edilmiş oluyordu..
Ayrıca 10.06.1930 tarihinde çıkarılan bir kanunla ihraç mallarında kalite kontrolüne gidildi.
Bu iş 1934’te Türkofis’e devredildi.
Bu kuruma ayrıca piyasa araştırmaları yapma,uluslar arası ticaret ve ödeme anlaşmalarını hazırlama görevi verildi….
Sözün kısası;Türkiye liberal bir ekonomik yapıda olmadığı için krizi ucuz atlattı.
Devletçi ekonomi politikayı benimsemede bu kriz Türkiye için yönlendirici etki yaptı.
1934 yılında ilk beş yıllık sanayi planını hazırlayan Türkiye ,dünya krizine rağmen akıllıca uyguladığı ekonomik siyaset sayesinde yatırımlarına devam etti…
Tarih kitapları 1929 Krizi için dünyanın yaşadığı en büyük kriz diyor.
Acaba 2008 ekonomik krizi bu rekoru kırabilecek mi?
Temennimiz kırmaması…!